Надакучылі стандартныя электронныя “елкі”? Хочацца жывой энэргетыкі,
падарункаў і карнавалу? У такім выпадку, “Калядны фэст”, які 25 снежня
трэці год запар прагрыміць у клубе “Рэактар” – тое, што патрэбна!
Фолк-цуды ў чарадзейны вечар будуць чыніць музыкі з Litvintroll,
“Рокаш”, Unia, “Кейлі Кёл” ды “Расалія”. А кожны, хто рызыкне прыйсці
ў незвычайным калядным строі, атрымае музычны дыск у падарунак.

– Каляды – час руйнавання касмічнага парадку і фармавання новага году.
Тут галоўнае - правільна разруйнаваць ды правільна сабраць, – жартуе
пра нагоду фестывалю яго нязменны вядучы, лідэр гурта “Стары Ольса”
Зміцер Сасноўскі.

На думку Зміцера, Каляды – гэта якраз той час, калі кожны можа быць
сам сабой. Таму “Тролі” будуць дзікімі, “Кейлі Кёл” – адважнымі,
“Расалія” – паглыбленымі ў стагоддзі. “Рокаш” будзе спяваць высокім
прыгожым голасам, а UNIA пакажа сапраўдны рок-н-рольны драйв”, –
прадказвае Сасноўскі. Каму, як не лідэру легендарнага фолк-гурта,
ведаць “калядных” выступоўцаў, як свае пяць пальцаў. Прынамсі, тры з
іх - Litvintroll, “Кейлі Кёл” і “Расалія” ўзніклі, дзякуючы цяперашнім
ды былым музыкам “Старога Ольсы”. Таму “дэструктыўна-стваральнай”
энэргетыкі ім не займаць!

На святочным канцэрце 25 снежня LITVINTROLL парадуе сваіх прыхільнікаў
не толькі старымі, але й яшчэ не чутымі песнямі ва ўласна створаным
стылі “рон-н-тролл”, які спалучае ў сабе дэз, панк-рок і г.д. Калядным
сюрпрызам станецца новы бубнач калектыву. “І гэта яшчэ не ўсё!”, –
абяцае лідэр Litvintroll Андрэй Апановіч.

Музыкі “КЕЙЛІ КЁЛ” правераць уплыў на калядны арганізм традыцыйнага
ірландскага гучання на беларускай мове. Перакладзеныя ірландскія
патрыятычныя песні, без сумневу, прыйдуцца да спадобы айчынным
прыхільнікам гераічных баладаў.

“РАСАЛІЯ” падчас “Каляднага фэсту” прэзентуе гасцям “Рэактару” дзявочы
пункт гледжання на старадаўнюю музыку, аформлены ў пачуццёвыя
аранжыроўкі з прысмакам карнавалу.

“РОКАШ” прадставіць праграму ў стылі “электрычны неафолк-рок”,
пабудаваную на сінтэзе мяккіх фолькавых мелодый, лірычнага жаночага
вакалу і жорсткай хард-рокавай рытм-секцыі.

UNIA, адметная незвычайным падыходам да апрацоўкі беларускага
фальклору, яркім шоў і моцнай энегретыка, заграе адмысловы калядны
рэпертуар у накірунку мадэрн-фолк-рок, некаторыя творы з якога,
магчыма, стануць нечаканымі для залі.

– Каляды – цудоўнае свята, бо яно набліжае нас да вясны, – лічыць
вакалістка гурта Дар’я Трубіна. Як па сакрэце распавяла Дар’я, вельмі
магчыма, што на свята менчукі змогуць пабачыць незвычайных
калядоўшчыкаў з дудою, сярод якіх аматары UNIA без сумневу пазнаюць
сваіх любімцаў.

Але, замест таго, каб вышукваць дудароў, бубначоў ды вакалістаў
згаданых гуртоў па-асобку, лепей завітаць 25 снежня а 19 00 у клуб
“Рэактар” і атрымаць асалоду ад чатырох гадзінаў суцэльнага музычнага
драйву, святочнага карнавалу ды калядных сюрпрызаў.

Кошт уваходу на “Калядны фэст” ад 15 000 да 25 000 – танцпол, 40 000 –
месца за столікам.
Квіткі на фестываль шукайце ў спецыльных кропках продажу: пераход да
плошчы Я.Коласа; клуб Рэактар; пераход да ст.м. Кастрычніцкая; пераход
каля ГУМа; ГЦ “Купалаўскі”, 19 кропка; Iron Dream на Талбухіна,4.

Тэлефон для даведак: 8 029 649 08 88 (Вэлком).

Чакаем вас на “Калядным фэсце”!

Дар’я ГАРОШКА

11 снежня ў Палацы культуры ветэранаў (вул. Я.Купалы, 21) вядомы
беларускі бард і актор ВІКТАР ШАЛКЕВІЧ з праграмай "Лепшае і новае".
Пачатак 19.00. Квіткі ад 15 000 да 20 000. Даведкі: 6490888

Дзякуючы поспеху альбому гурт праз некалькі месяцаў стаў вядомы не толькі ў сябе на радзіме, але ж і за яе межамі. Песні альбому і зараз гучаць у этэры радыёстанцый. Наогул, за два гады колькасць праслухоўванняў «The Unbroken» на сайце Last.fm перавысіла 60 тысяч.

Альбом у 1999 годзе быў выдадзены на звычайнай касеце, двойчы перавыдаваўся (у 2000 і 2003),  стаў калекцыйнай рэдкасцю.

Па выпадку юбілею альбому і ў знак удзячнасці сваім прыхільнікам VICIOUS CRUSADE выдаюць трэцце выданне  «The Unbroken» – 10th Anniversary Edition. Новы калекцыйны рэліз будзе ўключаць буклет на 16 старонках, 11 арыгінальных  рэмастэрынгаваных трэкаў, а таксама чатыры бонусы, спеціяльна запісаных гуртом з гасцямі-музыкамі.

VICIOUS CRUSADE дадуць канцэрт у сталічным клюбе Westworld Club (Менск, ул. Старажоўская, 15а) з 17.30 до 22.00. На працягу дзьвух гадзін гурт выканае ўсе песні з юбілейнага рэлізу і лепшыя кампазіціі з іх альбомаў.

У канцэрце возьмуць удзел такія гурты як NIGHTSIDE GLANCE, AILLION, EVIL и SYMPHONY OF SEVEN. Алесь Таболіч  (ZNICH) выканае традыцыйны гід «Айчына». А Павал Карнюшын (IMPRUDENCE) падрыхтаваў сюрпрыз. Які? Аб гэтым мы даведаемся на канцэрце. Таксама пабачым франкабеларускага гіп-гоп выканаўцу G.Fred.

Альбом «The Unbroken» – 10th Anniversary Edition выдаецца беларускім лэйблам БМА Group. І кожны, кто прыйдзе на канцэрт, будзе мець магчымасць набыць альбом танней. Запрашаем!!!

Кружэлка ўключае наступныя песні:

1. Masquerade Of Piety

2. The Unbroken

3. Dogs Of Justice

4. Land Of Lakes

5. Vicious Circle

6. Exalted Liar

7. Theodore's Song

8. Who Are These Men?

9. Patriot Games

10. Polka

11. Final Chapter

Bonus pack:

12. Masquerade of Piety (sympho-version)

13. Айчына (2009 edition)

14. Pariah (feat. G.Fred)

15. Апошнi спеў

9 кастрычніка ў клюбе Рэактар пройдзе фэст Autumn metal fest. Арганізатарамі фэсту зьяўляюцца БМАgroup і нацыянальная метал-калекцыя Metallection (www.metallection.com).

Пра тое, што нас чакае на фэсьце 9 кастрычніка і пра Metallection нам распавядзе Віталь Супрановіч:

-        Віталь, што зараз адбываецца з праектам Metallection? Калі чакаць наступнай складанкі?

-       Праект Metallection, паўстаў з праекту Hard Life/Heavy Music, які нам запрапанаваў вядомы музычны крытык Вітаўт Мартыненка. Складанкі сапраўды мелі посьпех. І адна з асноўных нашых мэтаў – даказаць, што цяжкі рок і беларуская мова гэта натуральна, была я мяркую выкананая. Выйшла 4 складанкі. Зараз мы думаем, як нам рухацца далей. Бо праект Metallection трымаецца на энтузіязьме людзей, якія натуральна сталеюць, зьяўляецца шмат побытавых праблем. А новая кроў нешта не зьяўляецца. 5 дыск гэта юбілей і натуральна да яго трэба падысьці сур’ёзна. Адшукаць нейкую разынку.

-       Ці спрыяў Metallection беларусізацыі творчасьці метал-гуртоў?

-       Я мяркую што так. Той жа IMPRUDENCE. Гэта быў англамоўны гурт. Але хлопцы паступова пашыралі беларускамоўную творчасьць… І вось дарасьлі да паўнавартаснага альбома «Эпоха нянавісьці». Галоўнае каб гурты адчувалі, што гэты напрамак запатрабаваны. Я спадзяюся, што мы гэта забяспечваем.

-        Распавядзі пра асноўных удзельнікаў фэсту Autumn metal fest. Па якіх крытэрах адбіраліся гурты?

-       9 кастрычніка выступяць IMPRUDENCE, SERDCE, SOULSIDES, DISTORTION, ЗМЯЯ і ALERT. Гурты IMPRUDENCE, SOULSIDES, ЗМЯЯ – пастаянныя ўдзельнікі праекту Metallection.  Heavy-metal гурт SOULSIDES прэзентуе свой доўгачаканы дэбютны альбом «Першы крок».  Пасьля доўгага перапынку выступіць гурт ЗМЯЯ, які зараз называецца ZМ99.

IMPRUDENCE прадставіць кампазіцыі са свайго беларускага альбома «Эпоха нянавісьці».

DISTORTION – гомельская трэш-банда. Праект Lesley Knife, ex-вакаліста легендарных Gods Tower.

SERDCE. Свой стыль музыкі абазначылі як как tech art prog fusion death metal. Муызкі выканаюць як старыя творы, так і новую праграму The alchemy of harmony, што вось-вось зьявіцца на дысках.

Мы адабралі гурты, з якімі мы стала працуем, а таксама тых, хто даўно не выступаў і каго чакае публіка.

Даведкі: 8 029 6490888

Кошт квіткоў: 15 000 – першыя 100; 18 000 – астатнія; 20 000 – у дзень; 25 000 - месца за столікам + дыск Metallection у падарунак!

 Кропкі продажу: пераход Я.Коласа, Гум, Iron Dream (Талбухіна,4), ГЦ Купалаўскі, 19 кропка і інш.

Пабычыла сьвет складанка самых сьвежых трэкаў ад беларускамоўных
альтэрнатыўных гуртоў. Сярод удзельнікаў кампіляцыі – мэйнстрым
беларускага цяжкага року: гурты Partyzone, Ściana, SOK, «Голая
манашка», «Глюкі», ZM99 (экс-«Зьмяя»), UNIA, Tarpach ды іншыя.
Сьпіс трэкаў складанкі «Наша альтэрнатыва», падрыхтаванай «Фан-клюбам
беларускай музыкі», зьмяшчае дваццатку самых актуальных песень новага
музычнага сэзону. Гэта ўжо другі дыск выдадзены «Фан-клюбам». Першы –
«Фэстывальны рух Беларусі» быў прысьвечаны гісторыі музычных фэстаў.
На новым дыску прадстаўленыя кампазыцыі гуртоў з усёй Беларусі, а
таксама Беласточчыны. «Наша альтэрнатыва» прэзэнтуе аматарам
беларускай рок-музыкі некалькі новых імёнаў: два віцебскія гурты –
JENOWA і LaBo, мэталкор-каманду intra muros зь Берасьця, ню-мэтал ад
маладзечанцаў Ann Core, а таксама менскі рок-бэнд Lavatrina, які
складаецца з былых музыкаў сталічных гуртоў «Мутнаевока» і «Крок».

Шэраг гуртоў бяруць удзел у складанцы з трэкамі альбо зь нядаўна
выдазеных альбомаў (Глюкі «Ідыятызм», Nevma «Стыхія сьлёз», Zatoczka,
міні-альбом Ściana «EP» ), альбо з кружэлак, рэліз якіх адбудзецца ў
хуткім часе (Голая манашка «АлілуйА», максі-сынгл JENOWA «Жывыя»,
сынгл і рэміксы Glofira «Этот фильм»).

Беларускамоўны рок зь Беласточчыны прадставяць вядомыя па выступах на
штогадовым фэстывалі «Басовішча» гурты 5set5 і RIMA. Апошнія – са
сьвежавыдадзенага альбому «Kalevala».

«Фан-клюб» падрыхтаваў грунтоўны інфармацыйны буклет-укладыш, які
ўтрымлівае звесткі пра гісторыю, склад, стыль, дыскаграфію і апошнія
навіны прадстаўленых на кампіляцыі гуртоў.

Складанка «Наша альтэрнатыва» будзе распаўсюджвацца бясплатна на
кампакт-дысках, а таксама ўсе трэкі ў mp3-фармаце будуць выкладзеныя
для вольнага запампоўваньня на сайце www.belmusic.org.

Для таго, каб атрымаць дыск бясплатна, трэба даслаць ліст на e-mail:
fanclubbudzma@gmail.com – пазначыўшы свае кантакты.

Афіцыйная прэзэнтацыя складанкі мае адбыцца ў сярэдзіне кастрычніка на
хвалях інтэрнэт-радыёстанцыі «АПЛЮС РОК» (http://rock.aplus.by).

Інфармацыйныя партнэры праекту – інтэрнэт-партал TUT.BY, сайт
грамадзкай кампаніі «Будзьма беларусамі» (http://budzma.org), слушны
музычны партал «Тузін гітоў» (http://music.fromby.net), «Цэнтр Жывога
Року» (http://morok.ru), моладзевы праект «Твой стыль»
(http://www.t-styl.info), ініцыятыва «Студфармат»
(http://studfarmat.org) і інш.

«Фан-клюб беларускай музыкі» – моладзевая ініцыятыва, якая мае на мэце
дапамагаць музыкам і папулярызаваць айчынную музыку. Стаць сябрам
фан-клюба вельмі проста. Для гэтага трэба проста даслаць ліст на
e-mail: fanclubbudzma@gmail.com. Калі Вы маеце нейкую задуму, сябры
суполкі дапамогуць яе рэалізаваць.

Адам Птушка

             Праграма фэсту пачалася з касцюміраванага шэсця ўдзельнікаў фэста. Не хапала толькі рыцараў к гэтым пераапранутым акторам і музыкам. А так усё было вытрымана ў старажытным стыле. Гледачы цёпла сустракалі забаўных актораў на хадулях.

             Цудоўная ідэя зладзіць фэст старадаўняй музыцы пад вежамі Гальшанскага замка. Канешне месца абрана было не выпадкова. Легенды пра гэты замак ходзяць самыя разнастайныя. Па гістарычных сведках Гальшанскі замак з`яўляўся найбуйнейшым на ўсей тэрыторыі Рэчы Паспалітай.

             Трэба адзначыць, што было шмат гледачоў: і местныя жыхары, і шмат чалавек прыехалі з Менску.

             У пачатку сваю творчасць паказалі народныя мясцовыя калектывы. І толькі потым распачаўся сапраўдны канцэрт старажытнай музыцы. Першымі на сцену падняўся менскі гурт UNIA. З першай песні гледачы кінуліся ў пляс. Танчылі і дзеткі, і дарослыя. Дудар гурта павіншаваў з днём народзінаў юбіляраў і адзначыў, што ў гэтым годзе яшчэ два гурты адзначаюць 10-годзе - Б:Н: і Сьцяна. І ва ўсіх трох канцэртах-віншаваннях яны прымаюць удзел.

             Наступны гурт - «Келіх Кола». Гурт адыграў цікавыя ірландскія кампазіціі. Добры гук, добры настрой гледачоў, вяселыя танцы -  і адчувалася, што гэта свята не сапсуе халоднае надвор`е. Пасля «Келіх Кола» па праграме значыўся гурт «Расалія», але ж па тэхнічнай замінке, гурт не змог выйсці на сцену. Падхапіў настрой старадаўнасці наступны гурт «Теstamentum Terrae». Ліха адыгралі сваю праграму і на апошняй песне запрасілі на сцену падыграць ім хлопцаў з гурту «Стары Ольса». На сцэну падняліся бубначы гурта - Сяржук Тапчэўскі і Андрэй Апановіч. Атрымаўся добры кавер на саундтрэк к фільму «Криминальное чтиво».

             І вось разагрэтая публіка чакае галоўны гурт гэтага вечара. Юбіляры выйшлі з добрым настроем. Зміцер Сасноўскі павітаў гледачоў цёплымі словамі і запытаў у іх:

 - Ці ведаеце вы, хто дзвесьці гадоў таму на тэрыторыі Беларусі размаўляў на рускай мове?

 І адразу даў адказ:

 - Палонныя.... Ці мы палонныя?

Гэтыя словы падштурхнулі глядачоў да абурэння і адказу: «НЕЕ...»

 Потым Зміцер запытаўся:

- Ці магчыма каля такого цудоўнага замку, на зямлі нашых продкаў не размаўляць па-беларуску і не зайграць сапраўдную старадаўнюю музыку??

             Атрымаўшы згодныя выгукі гледачоў, гурт «Стары Ольса» зайграў лепшыя творы са свайго рэпертуару. Музычныя інструменты замерзалі на холадзе, таму пад час выступу «Старога Ольсы» былі замінкі. Дуда Зміцера Сасноўскага замерзала і адказвалася граць, у музыкаў мерзлі пальцы, але ж яны адыгралі ўсе цудоўна.

             І канешне, як на кожнам дне народзінаў, не абышлося без падарункаў. Прадстаўнікі страўні «Камяніца» падаравалі ганаровую грамату з надпісам: Лепшы гурт года - «Стары Ольса», і бутэльку з алкагольным напоем, звараным па асабістаму рыцэпту. Сябар гурта, мастак Алесь Пушкін, падараваў карціну з назвай:  «Перамога над смерцю». Гурт «Келіх Кола» сыгралі некалькі кавераў на песні гурта «Стары Ольса». Прыемныя сюрпрызы не сканчаліся, добрыя словы ліліся ракой.

             Трэба падзякаваць тых, хто падтрымліваў настрой старадаўнасці - гэта танцавальныя тэатры «Яварына», «Гiстарыён» i «Дэгрыза». І канешне тэатр агню «Крэсіва», які зачыняў канцэрт цудоўным фаер-шоў пад гукі барабанаў і гітары. Атрымаўся добры фэст.                                                                                                       Узнікла пажаданне арганізатарам, каб рабілі такі фэст кожны год і было бы добра каб ён адбываўся летам. Чым не добрая ідэя?

             Зміцер Сасноўскі абяцаў сустрэцца са ўсімі на гэтай слаўнай зямлі і ў гэтым чароўным месцы праз 10 год на 20-годзе гурта.

             Яшчэ раз віншуем гурт «Стары Ольса» з днем народзінаў  і спадзяемся, што гэта толькі пачатак...

             А жадаючых яшчэ раз павіншаваць гурт з днём народзінаў і паслухаць сапраўдную музыку нашага слаўнага мінулага - запрашаем на вялікі канцэрт 28 лістапада в к/з Мінск.

Эльжбэта Хмель

Беларусаў не спынілі нават чэргі ў 2-3 кіламетры на ўкраінскай мяжы. Пляцоўкай трэцяга фестывалю пасля Луцка і Львова стаў Чарнігаў. На працягу двух дзён (22-23 жніўня) госці Be Free  пачулі болей за 20 гуртоў з Беларусі, Украіны, Польшчы, Францыі – у тым ліку B:N:, LitvinTroll, Zero-85, Vladivostok, Pomidor/OFF, Znich, ULIS. Найбольшую колькасць людзей сабралi хэдлайнеры фэсту: беларускі гурт «Ляпис Трубецкой» і ўкраінскія «Воплі Відоплясова».

Арганізатарамі мерапрыемства традыцыйна выступілі “Беларуская музычная альтэрнатыва”, ініцыятыва “Студфармат” і “Еўрапейскае радыё для Беларусі”. Партнёрамі Be Free сталі беларуская грамадская кампанія “Будзьма” ды ўкраінскія Чарнігаўскі рок-клуб і Чарнігаўскі грамадскі камітэт абароны правоў чалавека. Патранат фэсту ажыццяўляла мэрыя гораду Чарнігава.

Україна застаецца месцам правядзення фестывалю ўжо трэці год запар. У роднай Беларусі, на жаль, арганізацыя опэн-эйра такога маштабу да гэтай пары патрабуе значна большай колькасці афіцыйных узгадненняў і матэрыяльных унёскаў, чым у суседняй дзяржаве. Аднак, у выніку такой акалічнасці, Be Free – гэта не толькі добрая музыка бескаштоўна, але і месца знаёмства для моладзі з розных краінаў, магчымасць даведацца болей пра гісторыю, культуру і сучаснасць гарадоў і мястэчак з-за блізкай мяжы.

Разам з музычнай часткай, сёлетні фестываль стаў пляцоўкай для маладзёвых адукацыйных і творчых акцый па правах чалавека, якія ладзілі Чарнігаўскі грамадскі камітэт абароны правоў чалавека, Беларускі Хельсінкскі камітэт, арганізацыя “Прававая ініцыятыва”,, нямецкая суполка “Культурактыў” з Дрэздэну,  а таксама Беларуская арганізацыя працоўных жанчын. Можна было як павучыцца адстойваць свае правы, так і з дапамогай аркуша і каляровых фламастараў выявіць сваё бачанне прававой сітуацыі ў свеце. Сапраўдны ажыятаж выклікалі часовыя «татушкі» праваабарончай і фестывальнай тэматыкі, што наносілі ўсім ахвотнікам.

Віктар Тарасаў, Чарнігаўскі грамадскі камітэт абароны правоў чалавека:

– У межах дзейнасці нашай арганізацыі, у Чарнігаве ўжо не раз праводзіліся разнастайныя мерапрыемствы і акцыі для прадстаўнікоў грамадства і актывістаў з Беларусі. Таму наш удзел у фестывалі Be Free стаўся лагічным. Падчас фестывалю мы разам з беларускімі грамадскімі арганізацыямі “Беларускі Хельсінкскі камітэт” і “Прававая ініцыятыва” зладзілі трэнінгі, ролевыя гульні, выставы карыкатур, паказ відэаролікаў, конкурс малюнкаў, распаўсюд інфармацыйных буклетаў ды г.д. на тэму абароны правоў чалавека ў Беларусі і ва Украіне. Нашыя мерапрыемствы былі цікавымі не толькі для актывістаў грамадскіх арганізацый, але і для простых удзельнікаў фестывалю. Верагодна, што на будучым Be Free фармат акцый па праваабарончай тэматыцы будзе змяняцца і развівацца. Мы, як партнёры, гатовы прыняць у гэтым самы актыўны ўдзел.

Арганізатары Be Free намагаюцца стварыць як мага больш камфортныя умовы пражывання для гасцей фестывалю. Сёлета намётавае мястэчка з асвятленнем для публікі стала паблізу ад сцэны, кропкі харчавання былі размешчаныя па перыметру танцпляцоўкі. Апошнія, дарэчы, працавалі і за беларускія грошы. Сам фестываль размясціўся за 50 крокаў ад Дзісны, таму многія рызыкнулі апошні раз за гэтае лета акунуцца. На дзіва сонечнае надвор’е таму толькі спрыяла.

Музыкі  на Be Free выклаліся на поўніцу. Прыемна здзівіў беларускіх аматараў року Алег Скрыпка, лідэр гурта “Воплі Відоплясова”, які спрабаваў размаўляць з публікай па-беларуску, а напрыканцы выступу ўзняў нацыянальныя сцягі Украіны і Беларусі. Некаторыя гурты прыехалі на Be Free, адмяніўшы свае выступы на беларускіх канцэртах, што прыпалі на той жа час. Гэта значыць, што Be Free становіцца ўсё больш важкай падзеяй у музычнай сферы. Вось што кажуць пра фестываль самі музыкі.

Сяргей Міхалок, гурт “Ляпіс Трубяцкой”:

– Я чакаў, што на фестывалі будзе болей украінцаў. Аднак людзі паленавался прыехаць з Кіева, з іншых гарадоў. Верагодна, справа ў тым, што украінскай публіка прызвычаілася да мноства фестываляў з гучнымі лозунгамі. Для таго каб прыцягнуць яе ўвагу, патрэбна шырокая рэкламная кампанія. У той жа час, людзей з Беларусі было вельмі шмат, нават калі параўноўваць з Be2gether, які мае ў наяўнасці куды большы бюджэт і забаўляльную праграму. Магчыма, гэта выклікана тым, што на Be Free гралі некаторыя беларускія гурты, якія рэдка можна пачуць у Беларусі. Іх выступ прывабіў фанатаў. Нягледзячы на невялікую колькасць аховы, на Be Free не было канфліктаў сярод публікі. Увогуле, на фестывалі было на дзіва мала гопнікаў, хоць уваход быў бескаштоўным. Выступаць на Be Free нам спадабалася. Таму, калі ў наступным годзе запросяць яшчэ раз – абавязкова прыедзем!

Вячаслаў Корань, гурт Ulis, адзін з арганізатараў фестывалю:

– Як выступоўца і арганізатар магу зазначыць – сёлетні фэст прайшоў лепей за папярэдні. Большым стала намётавае мястэчка, лепшымі сцэна і апарат, павялічылася каманда людзей, што дапамагалі з фестывалем. Дый атмасфера была адпаведнай вольнаму фестывалю. Цяпер надыйшоў час падлічыць усе “плюсы” і “мінусы” мерапрыемства і спланаваць, што будзе далей. Спадзяюся, аднак, што і будучы фестываль таксама пройдзе ў Чарнігаве.

– Нарэшце мы знайшлі тую пляцоўку, якая спалучыла ў сабе добрую сцэну і намётавае мястэчка паблізу, была ў межах горада, але адначасова знаходзілася ў маляўнічым кутку прыроды. Сёлета па атмасферы Be Free ўрэшце стаўся сапраўдным опэн-эйрам, – распавядае пра фестываль Аляксей Лукашэвіч са “Студфармату”. – У будучым хочацца перавесці адукацыйную праграму фестывалю ў форму летняй школы па правах чалавека, якая прайшла б да пачатку фестывалю, у больш спакойнай атмасферы. Опэн-эйр, такім чынам, стане своеасаблівым вынікам школы.

Не абыйшлося і без смешнага. Як распавёў Аляксей, на трэйцім Be Free да традыцыйных інтэрпрэтацый назвы фестывалю як “Быць свабодным”, “Пчолкі на волі” і “Бульба-фры” дадалося яшчэ Beer Free – “Піва на халяву”. Трапіўшы за сцэну, можна было бескаштоўна выпіць піва разам з музыкамі.

Марыя Садоўская з аргкамітэту Be Free  адзначае большую ўвагу ўкраінскай прэсы да сёлятнега фестывалю і большую актыўнасць добраахвотнікаў – валанцёраў.

- Мы адчулі, што нас яшчэ не вельмі ведаюць ва Ўкраіне, але вельмі жадаюць даведацца болей. На фэсце былі акрэдытаваныя дзесяткі журналістаў, якія не стрымліваліся задаваць самыя разнастайныя пытанні пра гісторыю і сучаснасць фестывалю.  Цікавасць да фэсту з боку публікі таксама ўзрасла – і не толькі як пасіўных гледачоў канцэртаў, але і як удзельнікаў яго стварэння. Каманда валанцёраў Be Free дапамагла нам у самых розных момантах фэсту, ад рэгістрацыі жыхароў намётавага мястэчка да рассялення музыкаў і развешвання ўказальнікаў дарогі да зусім новай для Чарнігава і беларусаў пляцоўкі.

–     Спрэчкі пра мэтазгоднасць фэсту ідуць на працягу ўсіх трох гадоў, як ён ладзіцца, – кажа Віталь Супрановіч, прадстаўнік “БМА”. – Аднак опэн-эйр прайшоў трэці раз, і беларусаў прыязджае з кожным годам усё больш і больш. А гэта значыць, што Be Free будзе жыць. Бо арганізатары – беларусы, і фэст мы робім для беларусаў, у першую чаргу.

 Арганізатары выказваюць асаблівую ўдзячнасць за падтрымку мэрыі Чарнігава, у тым ліку намесніцы мэра гораду Аксане Тунік-Фрыз. 

 Дар’я ГАРОШКА

Міжнародны фестываль Be Free пройдзе ў Чарнігаве (Украіна) 22-23 жніўня. Арганізатары - Беларуская музычная альтэрнатыва, ініцыятыва "Студфармат" і Еўрапейскае радыё для Беларусі - запрасілі на фестываль 20 маладых і вядомых гуртоў з Беларусі, Украіны, Польшчы і Францыі.

 Мэта фестываля - аб'яднаць лепшыя рок-праекты і публіку суседніх краінаў ідэяй свабоды творчасці і самавыражэння, а таксама прыцягнуць увагу да сучаснай рок-сцэны Беларусі.

Пляцоўкай фестывалю выбрана жывапіснае месца паміж Цэнтральным гарадскім паркам культуры і адпачынку ("Горсад") і турыстычным комплексам, у які ўваходзяць гатэлі "Брянск", "Профсоюзная" і "Придеснянская". Менавіта там, на беразе Дзясны, на працягу двух дзён будуць адбывацца канцэрты пад адкрытым небам. Уваход на фестываль бясплатны, а для публікі з-за межаў гораду недалёка ад сцэны будзе арганізаваная пляцоўка для намётавага мястэчка.

 Украіна абраная месцам для сустрэчы музычных ініцыятыў рэгіёну невыпадкова: публіцы з Літвы ці Польшчы для прыезду сюды не спатрэбіцца віза, што дазволіць прыцягнуць да фэсту больш слухачоў, а ў дадатак, Чарнігаў размешчаны блізка да межаў Расіі і Беларусі. Апроч таго, зарганізаваць open-air ва Ўкраіне нашмат прасцей, чым у Беларусі.

 Хэдлайнерамі гэтага году будуць гурты "Ляпис Трубецкой" (Беларусь) i "Воплі Відоплясова" (Украiна), да якіх далучацца госці з Польшчы (Zero-85) і Францыі (Vladivostok), а таксама шэраг маладых і вядомых гуртроў з Беларусі - B:N, Zatochka, Tarpach, Partyzon, Pomidor/OFF, LitvinTroll, Imprudence, ULIS і інш (гл. Спіс у Дадатку3).

У бліжэйшы час вызначыцца і поўны спіс украінскіх удзельнікаў фэсту.

 Чарнігаў стаў трэцім горадам, дзе праводзіцца Be Free. У мінулыя гады фэст адбываўся ў Луцку і Львове і запрашаў да ўдзелу такія гурты як "Гайдамакі", "Тартак" (Украина), "Neuro Dubel", "Крама" (Беларусь), "Metanoia" (Польша), а колькасць наведвальнікаў канцэртаў дасягала 10 тысяч.

Партнёрамі фэсту ва Ўкраіне з'яўляюцца Чарнігаўскі рок-клуб (http://rockclub.cn.ua) і Чарнігаўскі Грамадзянскі камітэт па правах чалавека (http://protection.org.ua). Апроч таго, акцыю ўзяла пад патранат мэрыя г. Чарнігава.

 Кантакты арганізатараў:

Сайт фестывалю http://festsvabody.org

LiveJournal http://fest_svabody.livejournal.com

Vkontakte http://vkontakte.ru/club10165314

Myspace http://myspace.com/fest_svabody

e-mail: fest.svabody@gmail.com

Тэлефоны: У Беларусi  +375 29 6490888 (Віталь Супрановіч)

                   Вa Украіне (ад 5 жніўня) + 380 63 789 68 99(Аляксей Лукашэвіч)

                                       +380 95 408 05 60 (Аляксандр Жалязноў)

                   У Польшчы +48 516 68 88 63 (Марыя Садоўская)

                                        +48 694 716 184 (Слава Корань)

Дадатак 1. Удзельнікі фэсту пра тое, што для іх значыць Be Free

Cяргей Міхалок, гурт "Ляпис Трубецкой"
 "Я ўпэўнены, што можна быць абсалютна свабодным чалавекам пры любым таталітарным рэжыме і абсалютна залежным пры любой найбольш развітай дэмакратыі. Для мяне свабода - гэта перш за ўсё адсутнасць залежнасцяў. Залежнасці могуць быць самыя розныя: алкаголь, наркотыкі, дарагія аўтамабілі, сяброўства з "моцнымі гэтага свету", кантакты з людзьмі, якія табе нецікавыя, але "могуць спатрэбіцца" - я ад усяго гэтага абсалютна свядома адмаўляюся. І канешне, свабода немагчымая без ведаў. "Perfice te", "удасканальвай сябе" - вось лозунг жыхароў старажытнасці. Чым болей ты ведаеш, тым лягчэй можна дабіцца поўнай незалежнасці. Няведанне - гэта дабраахвотная няволя, а веды - гэта моц і свабода".

Слава Корань, лідар рок-гурта ULIS, адзін з арганізатараў фэсту:

 "Для мяне вельмі важна, што ў назве фэсту ёсць слова "свабода". Свабода - гэта пазбаўленне ад уласных комплексаў, такіх як прагненне ўлады, сквапнасць, страх, раўнадушша, нянавісць... Быць свабодным можна толькі тады, калі любоў да навакольнага свету, спагада, адчуванне роўнасці і сусветнай справядлівасці будуць пераважаць унутры цябе, і тады ніякая фізічная несвабода не зможа цябе падняволіць. Не рабі іншым таго, чаго не хацеў бы, каб зрабілі табе - гэта лозунг свабоднага чалавека".

 Олег Скрипка, "Воплі Відоплясова"

"Рок-музыка вельмі цесна звязаная з адчуваннем свабоды. Я лічу, што Be Free - нядрэнны слоган для рок-фестываля, тым болей, правільна расстаўляюцца акцэнты, што гэта фэст проста за свабоду - за свабоду мыслення, руху, свабоду спяваць або проста кантактаваць. У гэтага проста не можа быць праціўнікаў. Мы жывем у такім заангажаваным свеце, у такі час, калі трэба казаць пра вельмі простыя, але вельмі патрэбныя рэчы.

 У нас мала рок-тусовак і рок-фестываляў. І стварыць новы напрамак, новую пляцоўку, дзе аб'яднаюцца беларускія і ўкраінскія рок-гурты - гэта добрая ініцыятыва. Да таго ж, прызнаюся, што я  - фанат беларускай рок-музыкі...

Украінскі слухач амаль не ведае  нічога пра беларускую музыку, апроч таго, што круціцца часам па тэлебачанні, але гэта вельмі малая частка... Мне як музыканту, і людзям, якія цікавяцца музыкай, заўсёды цікава - якія ёсць маладыя гурты, андэграўдныя гурты,  хто ездзіць па замежных канцэртах. Я ведаю спецыфіку Беларусі, дзе шмат гуртоў канцэртуе па Еўропе, асабліва ў Польшчы. І можа, той факт, што Беларусь так актыўна экспартуе сваю музыку, прыводзіць да таго, што узровень гэтай музыкі даволі высокі. Калі параўноўваць з украінскімі ці расійскімі гуртамі, то я лічу, што прафесійны ўзровень беларусаў нашмат вышэй."

 Гурт Vladivostok, Францыя

"Мы вельмі радыя магчымасці граць ва Усходняй Еўропе, бо гэта вельмі адрозніваецца ад таго, да чаго мы прывыклі ў Францыі. У мінулым годез мы ўжо выступалі на Be Free у Львове і былі проста ў захапленні.

 Нас вельмі цікавіць тое, што адбываецца ў Беларусі, у нас нават ёсць песня, прысвечаная Беларусі, і калі ў нас з'явілася магчымасць выступіць перад беларусамі - гэта было проста цудоўна. Прасоўванне свабоды, на ўсіх яе ўзроўнях, - гэта вельмі важная задача. І мы цешымся магчымасці падтрымаць гэта сваім удзелам у Be Free ў гэтым годзе.

 Апроч таго, нас вельмі цікавіць магчымасць быць на адной сцэне з гуртамі з іншых краінаў, бо нам падабаецца дзяліцца сваёй музыкай і шукаць натхнення ў музыцы іншых. Мы асабліва цэнім магчымасць пазнаёміцца з музыкамі з Украіны і Беларусі. Мы радыя бачыць, што гурты з розных краінаў могуць аб'яднацца на падставе такога агульнага ідэалу, як свабода. Да сустрэчы на нашым канцэрце!"

 Дадатак  2. Інфармацыя пра арганізатараў

 Арганізатары фэсту – музычны лэйбл БМАgroup ("Беларуская музычная альтэрнатыва", belmusic.org), Еўрапейскае Радыё для Беларусі (www.euroradio.fm) і моладзевая ініцыятыва “СтудФармат” (www.studfarmat.org). Партнёры з украінскага боку - Чарнігаўскі рок-клуб, Грамадзянскі цэнтар правоў чалавека. Фестываль праходзіць пад патранатам гарадскіх уладаў Чарнігава. Інфармацыйную падтрымку фэсту аказваюць cайты music.fromby.net, nn.by, budzma.org, http://rock.cn.ua/.

 Віталь Супрановіч, які прадстаўляе БМАgroup, тлумачыць задумку фестываля: "Мы лічым, што фэст Be Free - гэта перш за ўсё магчымасць для музыкаў і публікі свабодна абменьвацца творчымі ідэямі. Што важна, усё гэта адбываецца ў памежным рэгіёне, а значыць, удзельнікі Be Free змогуць болей даведацца пра сваіх суседзяў і наладзіць кантакты, якія не абмяжуюцца толькі гэтым фестывалем."

 Аляксей Лукашэвіч з ініцыятывы "Студфармат" акцэнтуе ўвагу на моладзевасці Be Free: "Маладзёвасць, нефармальнасць, адкрытасць і свабода - вось галоўныя рысы нашага фестывалю, адсюль і назва "Be Free". Дарэчы, гэтую назву публіка ў мінулым годзе таксама трактавала абсалютна вольна - ад традыцыйнага "Быць свабодным" да "Пчолкі на волі" або нават "Бульба-фры". Якое гучанне ў фэсту будзе ў гэтым годзе, вырашаць гледачы, для кіх мы традыцыйна арганізоўваем бясплатны - free - уваход на ўсе канцэрты."

Дадатак 3. Спіс гуртоў - удзельнікаў фэсту (будзе дапоўнены некалькімі ўкраінскімі гуртамі)

 22 жніўня, субота
Re1ikt
B:N
ZATOCZKA
Partyzone
Pomidor/OFF
Znich
Vladivostok (Францыя)
Ляпис Трубецкой

23 жніўня, нядзеля
Glofira
Tarpach
Hair Peace Salon
LitvinTroll
Imprudence
Zero-85 (Польшча)
ULIS
Воплi Вiдоплясова (Украіна)

30 чэрвеня, пакуль у менскім Палацы Спорту надзвычай запаздала куралесіў кароль шок-рока 70-х Alice Cooper, дольная заля сталічнага Чырвонага касьцёлу бітком набілася прыхільнікамі таленту іншай амэрыканскай гадаванкі – на ўсе часы выдатнай беларускай паэткі Натальлі Арсеньневай, да 105-годзьдзя якой лэйбл «БМАgroup» выдаў у сэрыі «Беларускі музычны архіў» паўнафарматны альбом новых песень на ейныя вершы «З крывіцкай сям’і» (CD BMA 112). Дый што дзівіцца, калі ў афішы гэтай прэзэнтацыі былі пазначаны такія знакамітыя імёны, як Алеся Ўнукоўская, Ян Жанчак, гурты «P.L.A.N.», «zIGZAG» ды іншыя, а ў праґраме кружэлкі прываблівалі й яшчэ больш значныя куміры публікі – Данчык, «Сузор’е», «Kriwi».

Прызнацца, рэалізацыя кружэлкі Натальлі Арсеньневай распачалася яшчэ напярэдадні тае прэзэнтацыі, калі ў той самы «Беларускі музычны архіў» трапіў бард Алесь Камоцкі, таму ў залі апынулася й шмат ягоных фанаў (аналіз абодвух дыскаў тут, у рубрыцы «Рэцэнзыі»). Але асабліва прыемна было спазіраць наплыў нейкай зусім новай публікі, якая шчыра рэагавала на разнайстайнасць беларускай папулярнай музыкі, што зусім не падобна на мёртвыя схэмы, раскатваныя штодня па тэлебачаньні. І вось першым на сцэну тэатральнай залі касьцёлу св. Сымона й Алены пасьля выдавецкага прадстаўленьня сэрыі выйшла Наста Карпоўская з сваім арт-рокавым гуртом «РоСтра»… І хоць іхняя арсеньнеўская песьня была сустрэта даволі прыхільна, не скажу, што маштабныя формы сімфанічных рок-паэм іншых твораў адразу зразумелі слухачы. Вядомы дасьледчык творчасьці Францішка Багушэвіча і тэлевядоўца Ўладзімір Содаль, які прысутнічаў у залі, выказаў нават подзіў гукавым вычварэнствам на сцэне, і толькі на маю параду дачакацца рэальнага караля мэлёдыяў Андрэя Плясанава застаўся ў слушных спадзяваньнях. А я шкадаваў, што так і не змагла выступіць Алеся Ўнукоўская, якая на дыску «З крывіцкай сям’і» зусім іначай інтэрпрэтавала верш «Я ішла».

Затое экс-вакаліст мэтал-гурта «Triada» Ян Жанчак, у якога цяпер свой гурт «In Search For», раскатурхаў усіх настолькі, што многія выбягалі ў калідор шукаць у гандляроў альбомы «In Search For». І знаходзілі, дзе таксама апублікавана ўжо арсеньнеўская песьня «Пій да дна», якая й прагучала ў Янавым сэце разам з мэлядычным трэкам «Каханьне», старым мэтал-гітом «Мы з вамі» ды песьнямі з іншых трыб’ютаў «БМАgroup», зь якіх найбольш запомнілася «Сьцежка» на вершы Ларысы Ґеніюш.

Акустычнай вэрсыяй свайго электра-попс гіта «Ты мой родны край» гурт «zIGZAG» зьдзівіў нават мяне, бо ніякага падабенства з альбомным трэкам, а тым больш з кліпам, які трапіў у ратацыю многіх тэлеканалаў (праўда, на інґліш). А ў залі Ігар Загумёнаў выканаў яго ўвогуле на дзьвюх мовах, што ў гэтым хаўрусе спадабалася ня ўсім. І нібыта загладзіў казус заўсёды дарэчны ґеніюшаўскі «Кастрычнік/Нейк сумна», песьні на вершы С. Новіка-Пяюна, але калі Ігар перайшоў да сваіх панкаўскіх вычварэнстваў пра Пімена Панка і Максіма Панка, не стрывалі чалавек зь дзесяць і дэманстратыўна пайшлі на выхад. І хоць арґанізатары пераканалі іх не сьпяшацца, бо ўсё лепшае яшчэ наперадзе, адна дамачка так і пакарала сябе самаахвярна, бо паддалася мітусьлівым крыўдам. Ды пэўна хацела вярнуцца, калі да сходаў даносіліся выразныя ноткі Плясанаўскага голасу ды ягоных чароўных мэлёдыяў, але гардыня не дазволіла. А менш ганарыстых «Сонца залатое» гурта «P.L.A.N.» на вершы Арсеньневай вельмі хутка вярнула на мейсцы, і ў залі ўвогуле стала цесна. Былі й шмат іншых песень пераважна з акустычных альбомаў цыклю «Piosenki samotnego lićwina», якія потым і сталі рэкардсмэнамі продажу (пасьля аўтарскай кружэлкі Натальлі Арсеньневай, зразумела). Прагучэў і рэдкі на канцэртах беларускі кавэр «Lady In Black» Кэна Гэнсьлі.

Плясанаў, дарэчы, адразу абвесьціў, што ня зусім правільна лічыць чалавека бардам, калі ён жыве рок-н-ролам, таму прадставіць сваю праґраму ў дзьвюх вэрсыях – акустычнай і рокавай. З дзесятак аўтарскіх гітоў (у тым ліку й знакамітая «Шынкарачка», «Люстэрка лёсу», «Ранішнія адчуваньні») прагучалі пад мінусоўку ў складзе паўнавартаснага рок-бэнда, а працягваў Плясанаў усё ж як бард, прасьпяваўшы пад акустычную ґітару «Анна-Марыя», «Два шляхі», «Русалчын вэлюм», і сэт свой завершыў пад татальныя авацыі.

Публіка доўга бісавала, выгукаючы сэнтэнцыі кшталту «Ну які голас! Ну якія мэлёдыі яркія!», «Вось калі я насамрэч паверыў, што Плясанаў – сьпявак ад Бога». І так бы працягвалася доўга, але арґанізатары абвесьцілі слушную прапанову: «А давайце ўсе разам акапэльна засьпяваем на разьвітаньне гімн "Магутны Божа", якім Арсеньнева адгукнулася на сьмерць сына пасьля выбуху ў менскім тэатры 1942 году». І ўсе засталіся на сваіх месцах (Плясанаў на сцэне, Супрановіч і рэжысэр Сяржук Патаранскі ў партэры, гледачы ля сваіх крэслаў стоячы), ды загучаў гімн.

Ня ведаю, як там адцягнуліся фаны Эліса Купэра, але гутаркі пра цудоўны беларускі канцэрт у Чырвоным касьцёле яшчэ доўга чуліся ў навакольных аўтобусах, тралейбусах, мэтро.

На здымку: «zIGZAG» – найбольш скандальны ўдзельнік імпрэзы.

Вітаўт МАРТЫНЕНКА.

Пра ўдалы выбар кампаньёнаў па сцэне сьведчыла хаця б бітком набітая тэатральная заля касьцёлу св. Сымона й Алены ў Менску. Але й адчуваньне публікі ў залі апынулася надзіва адзінадушным, бо Сяржук Кулягін, які выступаў на разагрэве публікі перад Алесем Камоцкім, аказаўся ня менш кранальным лірыкам дый проста фэерычным чалавекам. Ведаючы, як у нас цяжка ў рэґіёнах зь беларускімі дыскамі, я не зьдзівіўся, спанатрыўшы Сяржука пасьля свайго сэту ў мітусьні вакол музычнага кіёску. І прыемна было заўважыць ягоны выбар, бо тое, што найперш яго прывабілі альбомы Данчыка, Вальжыны Цярэшчанкі, бардаўскія складанкі «Вольныя песьні», сьведчыла пра цэльнасць і шчырасць гэтай асобы.

А Камоцкі тым часам расказваў сваім прыхільнікам пра плянуемыя надалей музычныя рэлізы, нагадваў этапы свайго вялікага бардаўскага шляху. І хоць прагучалі ня ўсе гіты ягонай біяґрафіі, але публіка атрымала дастатковы эмацыйны ладунак. Ды ўвогуле канцэрт апынуўся рэдкай выспачкай цудоўнага музычнага рэлаксу для шчырых беларусаў. Нядзіва таму, што й заля была паўнюткай, а мне асабіста прыемна было сустрэць там ня толькі сталых прыхільнікаў беларускай песьні, але й суседзяў з нашай вуліцы, а нават і колішніх школьных аднаклясьнікаў, якіх зусім не чакаў тут сустрэць. Неяк мімаволі падумалася: «А ці ў тым ня Божы знак прадчуваньня яднаньня беларускага народу?» Бо адбывалася ўсё ў сьвятых сьценах сталічнага Чырвонага касьцёлу.

Вітаўт МАРТЫНЕНКА,

музычны крытык.

Для Зьмітра Сасноўскага, якога ўсе ведаюць па працы ў гурце сярэднявечнай музыкi "Стары Ольса", гэтая фраза гучыць без пытальнiка. Акрамя таго, што ён сам грае музыку, дык яшчэ даследуе яе. І падчас вывучэння выявiў цiкавыя факты: у той самай знакамiтай сiмфонii, якую Людвiг ван Бетховен пiсаў ужо глухiм, адчуваецца ўплыў беларускай музыкi! Не проста адчуваецца — нямецкi кампазiтар выкарыстаў у ёй пяць беларускiх народных песень. Чаму i як гэта магло здарыцца? Пра гэта гаворыцца ў кнiзе Зьмітра Сасноўскага "Гiсторыя беларускiх музычных уплываў". Я звярнулася да аўтара па тлумачэннi:

— Скажыце, а хто супаставiў беларускiя народныя мелодыi i твор Бетховена?

— Гэта зрабiў кампазiтар Мiкола Кулiковiч, i ён жа патлумачыў, чаму Бетховен мог выкарыстаць беларускiя песнi ў сваёй сiмфонii. Даследаванне Кулiковiча было зроблена яшчэ ў пасляваенны час. Але яно было невядомае, таму што аўтар быў эмiгрантам. Гэтыя даследаваннi ён зрабiў у эмiграцыi. Лiтаратура i навуковая дзейнасць беларускай эмiграцыi не мела для нашай краiны значэння, бо беларуская публiка не магла пазнаёмiцца з гэтымi працамi. На працягу дзесяцiгоддзяў эмiграцыя, якая прытрымлiвалася прынцыпаў нацыянальнай самасвядомасцi, на прасторах СССР лiчылася "не нашай". Але цяпер мы шмат чаго даведваемся пра гэтых асобаў.

— Цi тлумачыць Кулiковiч, якiм чынам i дзе Бетховен мог пачуць беларускiя матывы?

— Граф Разумоўскi, расiйскi вяльможа, падараваў Бетховену кнiжку, зборнiк народнай музыкi, якая называлася "Песни Северо-Западного края".

Гэтая музыка так спадабалася Бетховену, што ён выкарыстаў у адным са сваiх твораў ажно пяць беларускiх народных мелодый. У Дзявятай сiмфонii ёсць мелодыi "Лявонiхi", "Мiкiты", "Трасухi", песень "Балiць мая галованька", "Там, за садамi".

Аднак жа, калi так, то Бетховен не вынайшаў "ноу-хау", калi звярнуўся да народных мелодый — яны сiлкавалi творчасць прафесiйных кампазiтараў. А менавiта беларускiя народныя мелодыi натхнялi нашых кампазiтараў здаўна — яны не толькi збiралi фальклор, але i выкарыстоўвалi яго ў сваiх творах. З сусветна вядомых творцаў у гэтай справе быў заўважаны яшчэ, напрыклад, вядомы рускi кампазiтар Мiхаiл Глiнка. Напэўна, таму, што па паходжаннi — наш чалавек! А калi пакапацца ў гiсторыi расiйскай музыкi, то столькi нашых там пакiнулi след — пра што гавораць i пiшуць нашы даследчыкi...

 Ларыса ЦIМОШЫК, Звязда

Паводле TUT.BY

Пра разнастайнасць я загаварыў з-за пачутай гутаркі клюбных сэк’юрыты, якія сьпярша па тэлефоне дзяліліся з сваімі сябрамі ўражаньнямі накшталт «А ў нас тут нейкая надта незвычайная тусьня сабралася, што не разбярэш – ці то фольк, ці то рок», а потым захоплена мяняліся з саслужбоўцамі мейсцамі, каб хоць краем вуха паслухаць той ці іншы гурт.

Распачаў фэст гурт «Guda», архаічныя абрадавыя сьпевы якога раскатурхвалі фанаў і рок-музыкі, і народнай творчасьці. А тое, што публіцы спадабалася, відно было хаця б зь мітусьні вакол музычнага кіёску, дзе абодва альбомы «Guda» зьніклі хвілін за пятнаццаць, а людзі, запытаўшыя яшчэ чагосьці падобнага, адкрывалі для сябе старыя й новыя альбомы «Ліцьвіноў», «Старога Вольсы», «Osimira».

Але ня думайце, што гэта быў менавіта такі фолькавы хаўрус. Я б сказаў, што пераважна мэталёўцы, за якімі даўно прыкмячаю вельмі разнастайныя ґусты: іх цікавіць і фольк, і фольк-мэтал, і бардаўская песьня, і клясычныя плыні мэтал-музыкі. З аднолькавай цікавасьцю яны разглядалі й куплялі бардаўскія «Вольныя песьні», трыб’ют-альбомы каралям гомельскай школы мэталу «Варта Вежы багоў», блюзава-рокнрольныя альбомы гурта «P.L.A.N.» і модныя кашулькі гардкорыстага «Mauzera». Але былі ў іх і свае куміры: «Imprudence» ішоў нават без удзелу ў канцэрце, а вось «LitvinTroll» ды «Znich» прымусілі адгукнуцца на сваю творчасць нават тых, хто сьпярша казаў «Ну астатняе ў вас, як пагляджу, пераважна цяжкая музыка, мне гэта ня пойдзе». А вось паслухалі, і пайшло. І такая пераканаўчасць жывых канцэртаў ня можа не радаваць.

Асобнай зоркаю «Купальскага фэсту» стала барысаўская каманда «Soncavarot», якая пасьпела і лаўрэатам «БАСовішча» стаць, а паўнафарматнага альбому ўсё ня выдасць. І былі людзі, якія зьбіралі іхнія песьні па розных выпусках сэрыі «Metallection» (а прапісаліся яны ў трох з 4-х CD). Як на маю думку, дык даўно можна было б сабраць хоць прынамсі тыя эпізоды, дадаць іх да першага прома-дэма, зь якім яны трапілі ў кнігу «222 альбомы беларускага року» (стар. 387-388) і задаволіць слухацкі попыт. Бо жалеза трэба каваць, пакуль гарачае.

Зрэшты, згодзен: ня надта лёгка ў нашай краіне, дзе нацыянальны маскульт ня мае ніякіх спонсараў, апанаваць фінансамі на творчы старт нават лаўрэатам прэстыжных эўрапейскіх конкурсаў, таму дзякуем Богу хоць за тое, што маем, што трымаецца на гераічных высілках няўрымсьлівых самотнікаў. І ў гэтым кантэксьце мушу занатаваць апошнюю прыемную згадку «Купальскага кола»: нягледзячы на татальную мітусьню, што віравала вакол музычнага кіёску, арґанізатары пасьля падлікаў прыйшлі да рэдкага балянсу ў капеечку, праз што асабіста мне прыйшло ў голаў параўнаньне з гандлем на завазных канцэртах, дзе зусім нядаўна гандляр не далічыўся аж 300 000 брб. Відаць, крывіч крывіча не пакрыўдзіць, на чым і трымаецца нашая спрадвечная жывучасць сярод хцівых браткоў-суседзяў.

І хоць пакрыўдзіў сваіх фанаў гурт «Пярэварацень», які ў апошні момант адмовіўся выступаць на «Купальскім коле», але публіка нават радавалася, што праз тое павялічыўся сэт больш імянітых куміраў («Znich» і «LitvinTroll», пад якіх усе каўбасіліся да сёмага поту), але дыскі «Пярэваратня» таксама бралі.

«Купальскае кола» ў безупынным руху, дык мо і на «Ґрунвальдзкім фэсьце» 15 ліпеня будзе ня менш станоўчых эмоцыяў для сапраўдных крывічоў?

Вітаўт МАРТЫНЕНКА.

Я не спрачаюся — ёсць вялiкае мноства ансамбляў народнай песнi i танца, музычных гуртоў, якiя выконваюць аўтэнтычныя песнi альбо пераасэнсоўваюць i перапрацоўваюць беларускi фальклор, ёсць цiкавыя альтэрнатыўныя выканаўцы, ёсць нават шэраг "жывых класiкаў" беларускага року. Але гэта толькi невялiкая частка агульнай музычнай прасторы краiны, якая практычна не перасякаецца са знакамiтымi 75 працэнтамi беларускай музыкi, што павiнна гучаць у радыёэфiры i што большасць з нас слухае штодня. Сярод iх, гэтых 75 працэнтаў папулярнай музыкi, якiя толькi песнi не гучаць — на рускай, англiйскай, французскай, iтальянскай... I зрэдку, нiбыта ў выглядзе выключэння — на беларускай. Гэта чаму ж адна з самых мiлагучных моў у свеце трапiла ў такую нямiласць, i што перашкаджае артыстам яе выкарыстоўваць на сцэне? Дапусцiм...

...Не ўмеюць?

Парадокс: тыя ж самыя артысты, якiя пачыналi творчы шлях з конкурсаў у Маладзечне i Вiцебску i блiскуча выконвалi там беларускiя песнi (многiм гэтыя песнi, узгадаем, прыносiлi Гран-пры i першыя месцы), пасля замацавання ў статусе "зоркi" маюць у рэпертуары ў лепшым выпадку па 1-2 гэтыя песнi, выконваючы iх хiба ў зборных тэматычных канцэртах. Не верыце? Прыгадаем наўскiдку: Аляксей Хлястоў — "Погляд дзявочы" (2008), песня нi разу не выдавалася; Палiна Смолава — "Рэха жураўлiнае" (2005), пасля "Славянскага базару" гучыць у асноўным на канцэртах; Iна Афанасьева — "Заранiцы" (2004, з Валерыем Дайнекам)... Спiс можна працягваць доўга. З другога боку, безумоўна, ёсць Iрына Дарафеева, ёсць "Сябры", "Песняры" — але што яны супраць армii цалкам рускамоўных поп-выканаўцаў, у якiх беларускага — толькi пашпарт?

Прычым, што дзiўна, у некаторых выпадках гэтыя ж самыя выканаўцы ахвотна i з задавальненнем пераходзяць на беларускую — дзеля навагодняй пастаноўкi АНТ, мюзiкла "Батлейка", нават "Мурку" на родную мову пераклалi!

Можна было б меркаваць, што будучых спевакоў i спявачак з дзяцiнства выхоўваюць на горшых узорах расiйскай папсы, створаных па схеме "два прытопы, тры прыхлопы". Але ж насамрэч усё не так. Нашы дзецi, наадварот, шмат у чым дадуць фору дарослым — i ў чысцiнi маўлення, i ў шчырасцi выканання. Таму i прывозяць з мiжнародных конкурсаў i фестываляў дыпломы, граматы, кубкi ды iншыя прызы i ўзнагароды. Вядомы педагог, мастацкi кiраўнiк Нацыянальнага цэнтра музычных мастацтваў iмя У. Мулявiна Святлана Стацэнка, якая падрыхтавала не аднаго юнага пераможцу, кажа, што выкананне песень на беларускай мове — адна з умоў большасцi гэтых конкурсаў:

— На мiжнародных фестывалях, калi мы з дзецьмi выязджаем у iншую краiну, ад арганiзатараў пераканаўчая просьба, каб песня была на беларускай мове. Бо на рускай i так усе спяваюць, а хочацца ж падкрэслiць геаграфiю i каларыт удзельнiкаў: каб башкiры спявалi па-башкiрску, украiнцы — па-ўкраiнску, беларусы — па-беларуску...

— Чаму ж за межамi краiны беларусы блiскуча спяваюць на роднай мове, а ў самой Беларусi — так рэдка i неахвотна?

— Цяжка так адразу адказаць. Напрыклад, у Ксенii Сiтнiк ёсць у рэпертуары беларускiя песнi, увогуле ў кожнага дзiцяцi, з якiм я займаюся ў студыi, абавязкова яны ёсць у рэпертуары. Я люблю ўсе народныя i стылiзаваныя песнi, тым больш, назва музычнага цэнтра — iмя Мулявiна — шмат да чаго абавязвае, ды я сама, можна сказаць, вырасла на творчасцi "Песняроў". Вельмi добра памятаю той момант, калi мая старэйшая сястра вучылася ў Мiнску ў педунiверсiтэце, а я вучылася ў школе, i яна мне аднойчы сказала: "Света, калi добра закончыш чвэрць, прыедзеш у Мiнск на канiкулы i мы пойдзем на "Песняроў". Божа мой, я клалася спаць i ўставала з гэтай думкай!.. А цяпер узначальваю цэнтр, якi носiць iмя гэтага вялiкага Песняра, i ад гэтага я шчаслiвая бязмежна, i таму спрабую iсцi па яго шляху — рабiць апрацоўкi народных песень, хоць, натуральна, мне да Мулявiна як да неба, але я вельмi стараюся. Каб не быць галаслоўнай — напрыклад, у Пiцеры мая вучанiца Даша Надзiна выконвала "А ў полi вярба" ў маёй апрацоўцы, i старшыня журы, вельмi вядомая i аўтарытэтная дама, выкладчык Дзяржаўнага iнстытута тэатральнага мастацтва (ГИТИС) Людмiла Афанасьева, пахвалiла нас: "Гэта шэдэўр! Прышлiце мне, калi ласка, гэты музычны матэрыял, буду вучыць са сваiмi студэнтамi як узор".

А што датычыцца дарослых — вось я аналiзую сваё дзяцiнства: у нас беларуская мова была двойчы на тыдзень, а дзецi вайскоўцаў былi ўвогуле вызваленыя ад гэтых урокаў. I цяпер я думаю па-руску, хоць вельмi люблю беларускую мову, аднак не ўмею чыста i правiльна гаварыць на ёй... На жаль, мы яшчэ з савецкiх часоў вельмi мала падтрымлiвалi сваю мову, у адрозненне ад той жа Украiны — i вось цяпер маем такую сiтуацыю. Калi спатрэбiлася б, я магу сабрацца i мэтанакiравана вывучыць беларускую, але з кiм на ёй буду размаўляць, каму што даказваць? Вельмi крыўдна за гэта, з аднаго боку, але з другога — я не ведаю, як трэба выпраўляць сiтуацыю.

Я таксама не ведаю, як выпраўляць — можа, часцей ладзiць такiя маштабныя праекты, як цяперашнi адбор вакалiстаў у Прэзiдэнцкi аркестр РБ "Новыя галасы Беларусi"? Гэта таксама кропля ў моры — але ўсё лепш, чым нiчога, усё напамiн, што нашы выканаўцы ўмеюць спяваць па-беларуску — прыгожа, пранiкнёна, пачуццёва.

...Не хочуць?

Мо не трэба капаць так глыбока, i сiтуацыя простая як двойчы два: пераходзячы з узроўню фiлармонiй у вялiкi i заманлiвы шоу-бiзнэс, артысты проста не жадаюць спяваць на беларускай, адхрышчваюцца ад яе як чорт ад ладану? А потым выдаюць з выглядам знаўцы, як гэта зрабiў у свой апошнi прыезд у Мiнск рэпер Сярога: "Беларуская мова — мёртвая, на ёй нiхто не размаўляе, у нас, напрыклад, рэгiён зусiм не беларускамоўны. То навошта на ёй спяваць?".

Цiкава, што б адказаў на гэта Сяргею Пархоменку лiдар цалкам беларускамоўнага "Старога Ольсы" Змiцер Сасноўскi — мiж iншым, таксама гамяльчанiн. Або — навошта далёка хадзiць? — цяперашнi падапечны прадзюсара Сярогi Максiм Сапацькоў, якому ў тым лiку песняроўская "Веранiка" прынесла ў 2003 годзе Гран-пры на "Славянскiм базары ў Вiцебску".

I ўсё ж чарвячок сумнення закрадаецца ў душу — вiдаць, далёка не адзiн Сярога, якi даўно ўжо не жыве ў Беларусi, так думае, але i яшчэ шэраг нашых артыстычных землякоў. Цi шмат у эстрадным цэху тых, хто лiчыць iнакш? Дакладнага адказу не ведаю, але што такiя людзi ёсць, бясспрэчна. Нездарма ж 12 выканаўцаў i гуртоў, якiя раней не спявалi на беларускай, з радасцю першаадкрывальнiкаў пагадзiлiся на ўдзел у праекце "Тузiн. Перазагрузка", у межах якога 12 хiтоў перакладаюцца на беларускую i набываюць новае гучанне.

— Мы працавалi над перакладам англамоўнай песнi "It`s not about us" з альбома "Taboo", — падзялiўся адзiн з удзельнiкаў праекта, лiдар i вакалiст гурта "Atlantica" Алекс Дэвiд. — Першапачаткова я прапанаваў iншую песню, "Alpha and Omega", i хоць ад яе адмовiлiся, думаю ў перспектыве таксама перакласцi яе на беларускую мову. Не тое каб раней мы свядома i наўмысна не спявалi на беларускай, проста дагэтуль былi занятыя англамоўным матэрыялам. Але iдэя беларускага альбома ў нас таксама ёсць, толькi яна знаходзiцца ў латэнтным стане, бо ўзнiкаюць сур'ёзныя пытаннi аўтарства. Сам я, на жаль, не беларускамоўны аўтар, а рабiць "шыла" не хочацца — трасянкi i без таго хапае ў навакольным жыццi. Чаго хацелася б? Праехацца з экспедыцыяй па Палессi i запiсаць песнi не на класiчнай мове, а на мясцовых дыялектах. У маёй галаве дагэтуль жыве незабыўны вобраз 1993 цi 1994 года, калi ў Пiнску праходзiў фестываль палескай песнi "Етвязь". Хутка зрабiць падобны беларускамоўны альбом не ўдасца, ён патрабуе не паўгода i, магчыма, нават не год працы, але аднойчы мы за яго дакладна возьмемся.

...Не могуць?

Часта выканаўцы ў прыватных размовах удакладнялi: маўляў, нiчога не маем супраць таго, каб спяваць па-беларуску, але дзе возьмеш добрых песень, у сэнсе — аўтараў? Да "замшэлых" эстрадных класiкаў з ура-патрыятычнай скiраванасцю звяртаюцца нямногiя, а тыя аўтары, хто ўмее пiсаць лёгка, разумна, сучасна, без залiшняга пафасу i зразумелай мовай — альбо адначасова з'яўляюцца выканаўцамi i пiшуць самi для сябе, альбо ва ўсiх нарасхват, хоць у чаргу станавiся. Ну i проста — мала iх, нашчадкаў Купалы i Багдановiча, чые вершы можна пакласцi на музыку i быць упэўненым — атрымаецца хiт...

Самi аўтары, якiя працуюць у галiне поп-музыкi, прытрымлiваюцца iншага меркавання. "Скажу так: аўтар здольны добра пiсаць на беларускай — i хоча, i пiсаў бы, — сцвярджае Яраслаў Ракiцiн, вядомы па працы з гуртом "Чук i Гек", спявачкай Уладай, прадзюсарскiм цэнтрам "Спамаш" i г.д. I тут жа расшыфроўвае, чаму пра ўсё гэта кажа ва ўмоўным ладзе. — На жаль, беларуская мова ў нас чамусьцi не запатрабаваная. Бо ў асноўным заробак беларускiх артыстаў — гэта не зборныя i нават не сольныя канцэрты, а выступленнi на карпаратывах; а беларускiя карпаратывы, калi i праводзяцца, то iх мiзэрная колькасць, недастатковая для таго, каб артысты маглi нармальна зарабляць. Я таксама пiсаў нейкi час песнi па-беларуску, аднак пакуль што яны ўсе адкладзеныя на няпэўны час — не знайшлося ахвотных iх выканаць, а сам я не рызыкну гэтым займацца, буду рабiць тое, што лепш атрымлiваецца".

I як быццам не паспрачаешся — аўтар, ён лепш за каго iншага ведае, што ў яго часцей купляюць i з якiх твораў, што выконваюцца найчасцей, потым iдуць аўтарскiя адлiчэннi. Але разам з тым цяжка мне паверыць, што рознаўзроставая кампанiя людзей любой прафесii, сабраўшыся за святочным сталом — з асабiстай нагоды цi на карпаратыў, — будзе хорам спяваць, скажам, "Сэрца прыгажунi" Анi Шаркуновай (пры ўсiм прыхiльным стаўленнi да спявачкi). Хутчэй усё ж нехта адзiн зацягне, а iншыя падхопяць, на ляту прыпамiнаючы словы, беларускамоўныя "Бывайце здаровы, жывiце багата", "Касiў Ясь канюшыну" цi "Вы шумiце, шумiце нада мною, бярозы". Скажаце — не так?

Вось некаторыя разумнiкi каторы год актыўна сцвярджаюць: дзеля таго, каб выйграць "Еўрабачанне", нам варта адправiць каго-небудзь, хто спявае па-беларуску, прадэманстраваць сваю нацыянальную душу i каларыт, i ўсё — перамога за намi. Прабачце, спадарства, не пагаджуся. "Каго-небудзь", хто спявае на беларускай, у нас, дзякаваць Богу, хапае. Але патрэбна знайсцi тых, у каго музыка i тэкст бездакорна шчырыя, хто спявае выдатна i, галоўнае, разумее, аб чым спявае — як модна казаць, што за "месэдж" нясе слухачам. А для таго, каб знайсцi такiх людзей i даць iм вырасцi да найвышэйшага ўзроўню, зноў жа — трэба больш пiсаць беларускiх песень.

...Не даюць?

I тут мы вяртаемся зноў да таго, з чаго пачыналi. Цi часта вы чуеце беларускамоўныя песнi па радыё?

Выканаўцы i некаторыя музычныя крытыкi сцвярджаюць, што гэта эфiрная палiтыка большасцi FM-станцый: якой бы добрай нi была прапанаваная табой песня, але калi яна беларускамоўная, шанцы трапiць у ратацыю трэба падзялiць на сто. У якасцi прыкладу варта ўзгадаць беларускамоўную праграму гурта "J:Mopc" — "Адлегласць", якую з рэдкiм аднадушшам многiя радыёстанцыi праiгнаравалi. I гэта гаворка iдзе пра адзiн з рэальна папулярных айчынных калектываў. Што тады рабiць пачаткоўцам, якiм даюць зразумець, што лепшае выйсце — спяваць на рускай цi на англiйскай? Альбо гэта ўсё ж толькi зручны мiф, i нiкога музычныя рэдактары на радыё не заварочваюць з-за "нефарматнай" мовы выканання?

— Паняцце фармату апошнiм часам для большасцi радыёстанцый вельмi нiвелiравана, — лiчыць Святлана Нарэйка, галоўны рэдактар УРРП "Новы стыль", якое рэтранслюе ў Вiце бску радыёстанцыi "Еўропа плюс" i "Рэтра ФМ". — У нас на "Еўропе плюс Вiцебск" перавага пры адборы матэрыялу аддаецца танцавальнай музыцы, а мова ў такiм выпадку не прынцыповая, бо для вяшчання ў нас заяўлена некалькi моў, у тым лiку беларуская. Так што музыканту не адмаўляюць у ратацыi з-за таго, што ў яго песнi на беларускай. Як правiла, прычынай адмовы становiцца нiзкая якасць самога матэрыялу — банальна, але нават фанетычныя памылкi ў словах песень, няякасныя аранжыроўкi (некаторыя выканаўцы пiшуць песнi не на прафесiйных студыях, а ў хатнiх умовах). Хочацца, несумненна, i падтрымаць музыкантаў, але i прапанаваць слухачу якасны музычны матэрыял. Будуць якасныя песнi на беларускай мове — i яны абавязкова з'явяцца ў радыёэфiры. Для другой нашай станцыi, "Рэтра ФМ Вiцебск", выбар музычнага матэрыялу з прычыны больш вызначанага кiрунку абмежаваны, i слухач iншы, больш сталы, але i там даволi шмат беларускамоўных песень гучыць. I людзi часта тэлефануюць i дзякуюць нашаму музычнаму рэдактару за падбор матэрыялу.

Дарэчы, у першыя гады нашай працы выбар менавiта беларускага музычнага матэрыялу быў вельмi абмежаваны, але цяпер сiтуацыя карэнным чынам змянiлася, i можна выбiраць лепшае. Аднак на беларускай мове, як мне здаецца, нашы выканаўцы баяцца спяваць — калi прасоўваць праект далей за межы краiны, трэба вучыць i выкарыстоўваць у творчасцi розныя мовы.

...I не трэба?

Падсумоўваючы ўсе гэтыя гутаркi i ўласныя высновы, я толькi яшчэ больш заблыталася. Атрымлiваецца, нiхто артыстам спяваць на беларускай мове не перашкаджае — а яны ўсё адно не пяюць, як прынцыповы салоўка ў клетцы. Тады што трэба — не толькi не перашкаджаць, але яшчэ дапамагаць? Можа, мае рацыю прадзюсар Уладзiмiр Максiмкаў, якi апошнiя некалькi гадоў дэкларуе неабходнасць стварэння дзяржаўнага прадзюсарскага цэнтра, што выконваў бы дзяржаўны ж заказ — забяспечваў падтрымку i раскрутку беларускiх артыстаў? А мо варта стварыць спрыяльны рэжым для беларускамоўных калектываў i выканаўцаў — iльготныя цэны на запiс у студыi, арэнду пляцовак для рэпетыцый i выступленняў, i г.д.? У рэшце рэшт, магчыма, трэба пайсцi далей у рэгуляваннi радыёэфiру i ў межах рэкамендаваных 75 працэнтаў усталяваць, скажам, 20 працэнтаў не толькi беларускай па паходжаннi, але i беларускамоўнай музыкi?.. Зрэшты, не — як паказала практыка, апошняя iдэя спрацуе толькi на шкоду — ад нiзкаякасных песень, што запоўняць эфiр, любовi да мовы (i да радыё заадно) у слухачоў дакладна не прыбавiцца. Тады што ж варта памяняць у кансерваторыi, каб беларуская мова на поп-сцэне перастала ўспрымацца як экзотыка, каб артысты ўсё ж заспявалi на ёй?!

"А каму гэта трэба? — спакойна хмыкнуў у адказ на маю роспач яшчэ адзiн прадзюсар. — Шоу-бiзнэс жыве па рынкавых законах: песнi на беларускай дрэнна прадаюцца, значыць, яны не запатрабаваныя, артысты i аўтары на гэтым не зарабляюць, i тады навошта iх выконваць — для галачкi?".

Многае можна было б на гэта адказаць. I тое, што культура, няхай нават масавая — гэта не тое ж самае, што бiзнэс з прыстаўкай "шоу". I тое, што не ўсё на свеце вымяраецца грашыма. I тое, што мова наша ўжо цяпер пад пагрозай знiкнення. I што новыя пакаленнi таксама трэба выхоўваць не на гламуры, а на нацыянальных традыцыях — сказана ж, "не пакiдайце мовы сваёй каб не ўмёрлi"... Але — каму гэта трэба?

Як вы лiчыце?

Вiкторыя ЦЕЛЯШУК, Звязда

крыніца: TUT.BY